Romatoloji Nedir?
Romatoloji; eklemler, kas-iskelet sistemi ve bağ dokularıyla ilgilenen tıbbi birimdir. Bu uzmanlık alanında kaslar, tendonlar, eklemler ve bağlara bağlı olarak gelişen rahatsızlıkların ve hastalıkların teşhisi ile tedavisi yapılır. Romatoloji; romatoid artrit, lupus ve otoimmün bozukluklar gibi hastalıkların tedavisine yönelik çalışmalar yürüterek kişilerin yaşam kalitesini artırmayı hedefler.
Romatoloji Hangi Hastalıklara Bakar?
Romatoloji alanının ilgilendiği, eklem tutulumu yapan iltihaplı romatizmalar ve bağ dokusu hastalıkları şunlardır:
1. İltihaplı Eklem Romatizmaları
- Romatoid Artrit: İltihaplı romatizmalar arasında en sık görülenidir. Kadınlarda erkeklere göre 3 kat daha fazla rastlanır ve daha çok 50-60 yaş arası kadınlarda görülür. Genellikle el, el bilekleri, el/ayak parmakları, ayak bileği, dirsek, diz ve omuz gibi küçük eklemleri simetrik (karşılıklı) olarak tutar. Kan tahlillerinde iltihap değerleri (Sedimantasyon, CRP) yüksek çıkar ve kronik kansızlık eşlik edebilir. Teşhiste Tam Kan, RF ve Anti-CCP testleri ile el/ayak röntgenlerinden yararlanılır. Tedavi edilmezse eklemlerde şekil bozukluklarına ve sakatlığa yol açabilir.
- Ankilozan Spondilit: Omurgayı, beli ve sırt bölgesini tutan iltihaplı bir romatizmadır. Leğen kemiği ve omurga etkilendiği için ilk belirtiler sabahları olan, hareketle azalan kronik (3 aydan uzun) bel ağrısı ve tutukluğudur. Sıklıkla kas spazmı veya bel fıtığıyla karıştırılır. Genellikle 40 yaşından genç erkeklerde görülür. Bel dışında diz/ayak bileğinde şişlik, topuk ağrısı, üveit (göz iltihabı), sedef hastalığı ve iltihaplı bağırsak hastalıkları da eşlik edebilir.
- Sedef Romatizması (Psöriatik Artrit): Sedef hastalarının yaklaşık %20-40’ında gelişen iltihaplı romatizma tipidir. Vücuttaki tüm oynar eklemlerde ve omurgada ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı ile sabah tutukluğuna neden olur. Önemsenmediğinde kalıcı sakatlıklara yol açabilir.
- Gut Hastalığı: Eklemlere ürik asit kristallerinin çökmesi sonucu ani ağrı, şişlik ve kızarıklıkla gelişir. En sık ayak başparmağının birinci tarak kemiğinde görülmekle birlikte el, dirsek ve diğer büyük eklemlerde de ortaya çıkabilir. Nedeni tam bilinmeyen bu hastalık çoğunlukla erkeklerde görülür ve tedavi edilmezse eklem hasarı bırakır.
2. Bağ Dokusu Romatizmaları
Sistemik Lupus Eritematozus (SLE), Sjögren Sendromu, Sistemik Skleroz (Skleroderma), Miyozitler, Mikst Bağ Doku Hastalığı ve Andiferansiye Bağ Doku Hastalığı bu gruptadır.
- Belirtileri: Cilt döküntüleri, ağız yaraları (aft), ağız ve göz kuruluğu, Raynaud fenomeni (soğukta parmaklarda beyazlaşma/morarma), güneşe hassasiyet, kansızlık ve eklem ağrılarıdır. Genellikle eklemlerde kalıcı hasar bırakmazlar ancak iç organ tutulumu açısından yakından takip edilmelidirler.
3. Vaskülitler (Damar İltihapları)
Damar duvarının iltihaplanması sebebiyle gelişen sistemik ve nadir hastalıklardır. Başlıcaları; Temporal Arterit, Takayasu Arteriti, Behçet Hastalığı, Poliarteritis Nodoza (PAN), Mikroskobik Polianjitis ve Granülomatoz Polianjiittir (Wegener). Tekrarlayan ağız yaraları, cilt bulguları, üveit, damarlarda tıkanıklık veya genişlemelerle (anevrizma) seyredebilirler.
4. Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF)
Ülkemizde sık görülen, genetik geçişli bir hastalıktır. Tekrarlayan yüksek ateş; akciğer, kalp ve karın zarında iltihaplanma (karın ağrısı) ve eklem şişlikleri ile kendini gösterir. Akraba evliliği olan ailelerde daha sıktır ve teşhisinde genetik testlerden yararlanılır.
Romatoloji Hastalıklarının Teşhisi Nasıl Konur?
Romatologlar, hastalıkların teşhisi için detaylı fiziki muayene, laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemlerini bir arada değerlendirir. Fiziki muayenede eklemlerdeki ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı ile kas ve kemik dokuları incelenir.
Teşhis sürecinde uygulanan başlıca yöntemler şunlardır:
- Kan Tahlilleri: Eritrosit Sedimentasyon Hızı (ESR), C-Reaktif Protein (CRP) gibi iltihap değerleri ile Romatoid Faktör (RF) ve Anti-CCP gibi romatizmaya özgü otoantikorlar incelenir.
- İdrar Testi: Hastalığın böbrek tutulumu (protein kaçağı vb.) yapıp yapmadığını kontrol etmek için istenir.
- Radyolojik Görüntüleme: Eklem ve kemik hasarlarını, iltihabın boyutunu net görmek için Röntgen, Ultrasonografi ve MR (Emar) teknolojilerinden yararlanılır.
- Kemik Sintigrafisi: Enflamasyonun (iltihabın) vücuttaki tam yerini ve yayılımını belirlemede kullanılır.
- Biyopsi: Lupus veya vaskülit gibi damar ve doku tutulumu yapan hastalıkların kesin tanısı için ilgili dokudan örnek alınabilir.
Romatoloji uzmanı (romatolog), tüm bu test ve klinik verileri birleştirerek kişiye özel en uygun tedavi planını oluşturur.